Жыныстық қатынасқа ерте түскен жасөспірім бедеу болып қалуы мүмкін – дәрігер

Алматы, NEGE. Жастардың ерте жыныстық қатынасқа түсуі қоғамда жиі айтылатын, бірақ әлі де ашық талқылана бермейтін тақырыптардың бірі. Әлбетте, жасөспірімдік кезеңде сезім мен қызығушылық күшейеді. Дәл осы шақта бозбала мен бойжеткен салдарын толық түсінбей албырт сезімге ерік береді.

Ал ерте жыныстық қатынасқа түсу болашақта жасөспірімдердің репродуктивті денсаулығына әсер етпей қоймайды.

Алматы көпсалалы клиникалық ауруханасы әйелдер патологиясы бөлімшесінің меңгерушісі Бақыт Әбішеваның айтуынша, жасөспірім шағында қыз баланың репродуктивті жүйесі толық қалыптасып үлгермейді. Жатыр мойнының шырышты қабаты нәзік келеді, әрі инфекцияға төтеп бере алмайды.

«Ерте жыныстық өмір денсаулыққа бірқатар қауіп төндіруі мүмкін. Ол қабыну ауруларының дамуына, созылмалы инфекциялардың пайда болуына, гормондық тепе-теңдіктің бұзылуына және болашақта бедеулік қаупінің артуына себеп болуы ықтимал. Қыз баланың ағзасы әлі толық қалыптасып үлгермегендіктен, мұндай қадам оның репродуктивті жүйесіне салмақ түсіреді. Мәселен, жатыр мойны зақымданып, жамбас бөлігі қабынуы мүмкін. Бұған қоса, жыныстық жолмен берілетін инфекциялар жұғу қаупі жоғарылайды, етеккір циклі бұзылуы мүмкін және ерте жүктілік қаупі де артады», – дейді дәрігер.

Бақыт Әбішеваның айтуынша, психоэмоционалдық тұрақсыздық та репродуктивті денсаулыққа әсер етеді.

«Тәжірибеме сүйенсем, жасөспірімдердің басым бөлігі жыныстық өмірді 15–17 жас аралығында бастайды. Одан ерте жаста да жыныстық қатынасқа түскен жағдайлар ұшырасады. Жасөспірімдер эмоциялық тұрғыдан әлі толық қалыптаспай жатып шешім қабылдайды. Сондықтан бұл мәселеде тек физиологиялық жетілу емес, психологиялық дайындықтың да маңызы зор», – дейді ол.

Жасөспірімдер жыныстық қатынас туралы мәліметті көбіне интернеттен іздейді. Алайда желідегі ақпараттың бәрі бірдей сенімді әрі ғылыми тұрғыдан дәлелденген бола бермейді. Кейбірі жүктіліктен сақтануды ғана жеткілікті деп есептеп, жыныстық жолмен жұғатын инфекциялар қаупін ескермейді.

Қорғанусыз қатынас салдарынан хламидиоз, папилломавирус инфекциясы, микоплазма сияқты аурулар жиі кездеседі.

«Жасөспірімдер үшін ең қауіпсіз әрі қолжетімді қорғану тәсілдерінің бірі – мүшеқап (презерватив). Кей жағдайларда дәрігердің кеңесі бойынша төмен дозалы гормоналды контрацептивтер тағайындалуы мүмкін. Алайда кез келген әдіс әр адамға жеке таңдалады, сондықтан контрацепцияны өз бетінше қолдану дұрыс емес», – дейді Бақыт Әбішева.

Гинекологқа қай жастан бастап қаралу керек?

Бақыт Әбішеваның айтуынша, алғашқы профилактикалық тексерілуді 15 жастан бастау ұсынылады. Алайда етеккір циклі бұзылса, қатты ауырсыну мазаласа немесе әдеттен тыс бөліністер пайда болса, дәрігерге кез келген жаста қаралу қажет.

Дәрігердің айтуынша, жасөспірімнің ағзасы жүктілікке толық дайын болмауы мүмкін, сондықтан ерте жүктілік әртүрлі қауіптерге алып келеді.

«Оның ішінде анемия, преэклампсия, шала туған немесе төмен салмақты нәресте туу, сондай-ақ босану кезіндегі асқынулар жиі кездеседі. Сонымен қатар психологиялық тұрғыдан жас ана күйзеліске ұшырауы мүмкін», – дейді ол.

NEGE редакциясы Денсаулық сақтау министрлігіне жасөспірімдер арасындағы жыныстық денсаулық мәселелеріне қатысты сауал жолдаған. Министрлік берген мәліметке сәйкес, соңғы бес жылда 15–18 жас аралығындағы қыздардың жүктілік көрсеткіші төмендеген.

Жалпы, 15–18 жас аралығындағы жүктілік көрсеткіші бес жылдың ішінде 47%-ға қысқарған: 1000 қызға шаққанда 2021 жылы 6,70 болса, 2025 жылы 3,55-ке дейін түсті. 2025 жылы тек осы жасөспірімдердің жүктілігі 25%-ға, босану 14%-ға, ал аборт 12,6%-ға төмендеді.

Ерте жүктіліктің алдын алу мақсатында бірнеше шара жүзеге асырылып жатыр. Соның ішінде жасөспірімдердің репродуктивті денсаулығын нығайту және жыныстық жолмен берілетін инфекциялар мен асқынулардың алдын алу үшін «Аналар саулығы» бағдарламасы бар. Сонымен қатар, 2023–2026 жылдарға арналған балалар гинекологиясын дамыту Жол картасы бекітілген.

«Қазақстан Республикасында акушерлік-гинекологиялық көмек көрсетуді ұйымдастыру стандартына» (2021 жылғы 26 тамыздағы № ҚР ДСМ-92 бұйрығы) сәйкес, кәмелетке толмаған қыздың жүктілігі анықталған жағдайда оның ата-анасына немесе заңды өкілі мен ішкі істер органдарына үш сағат ішінде хабар беріледі. Сонымен қатар, жасөспірімге психологиялық және құқықтық қолдау көрсетіледі. Жыныстық зорлық-зомбылық салдарынан туған жүктіліктердің деректері толық құпия сақталып, Ішкі істер министрлігінің бақылауында болады.

Бақыт Әбішеваның айтуынша, бұл мәселе қоғамда әлі күнге дейін ашық талқыланбайды, көбіне ұят саналады. Оның пікірінше, негізгі кедергілердің қатарында дәстүрлі көзқарастардың басымдығы, ата-аналардың балаларымен ашық сөйлесуге дайын болмауы және мектеп бағдарламасында жүйелі жыныстық тәрбиенің жеткіліксіздігі бар.

Ерте қатынасқа түскен ер балаларда хламидиоз, гонорея, уреаплазма көп анықталады

Жыныстық тәрбие жөніндегі әңгімелер тек қыздарға ғана емес, ұл балаларға да айтылуы тиіс. Өйткені өсіп келе жатқан ұлда да әртүрлі физиологиялық және психологиялық өзгерістер пайда болады. Ер балалар да өз денесін, сезімдерін және жауапкершілікті дер кезінде дұрыс түсінуі қажет.

Уролог-дәрігер Қожай Мадиғұловтың айтуынша, ер балалардың да ерте жыныстық қатынасқа түсуі қабыну ауруларын, гормоналды бұзылыстарды, инфекцияларды көбейтеді. Мұның өзі ұрық сапасының төмендеуіне, болашақта ер адамның белсіздігіне алып келеді. 

«Менің тәжірибемде ер балалар көбіне 15–17 жасында жыныстық қатынасқа түсе бастайды. Кейде 14 жаста басталатын жағдайлар бар. Бұған көбіне ортасы, ғаламтордан алған ақпараты, достары әсер етеді», – дейді дәрігер.

Ол жасөспірімдер арасында хламидиоз, гонорея, уреаплазма сынды инфекциялар көп анықталатынын атап өтті. Айтуынша, бұл инфекциялар симптомсыз өтеді, сондықтан асқыну қаупі жоғары. Сонымен қатар жасөспірімдер мүшеқапты біледі, бірақ бәрі бірдей дұрыс қолдана бермейді екен. 

«Жасөспірім ұлдар үшін қорғанудың бір ғана нақты әдісі бар. Ол – мүшеқап. Жүктіліктен де, инфекциялардан да осы қорғайды», – дейді Қожай Мадиғұлов.

Ал ер балаларды 12-13-жасынан бастап профилактикалық тексеруден өткізуге болады. Егер ер баланың жыныс мүшесінде ауырсыну, ісіну болса, уақыт жоғалтпай дереу дәрігерге көрінген жөн.

Маманның айтуынша, ата-ана баласымен ашық, қысымсыз, түсінікті тілмен көп тілдесуі керек. Ер баланың қыз бала алдындағы жауапкершілігі мен ерте құрған қатынастың салдарын ашық талқыланғаны жөн.