Зейнетақы реформасы: Жеке басқару мен аннуитеттің қайсысы тиімді
Қыркүйектен бастап зейнетақы жинағының 100%-ын жеке компанияға беруге болады.
Астана, NEGE. Қазақстанда зейнетақы жинақтарын басқару тәртібі өзгереді. 2026 жылғы қыркүйектен бастап азаматтар жинақтарының 100%-ына дейін жеке инвестициялық портфельді басқарушы компанияларға бере алады. Бұған дейін мұндай компанияларға зейнетақы жинағының 50%-ынан аспайтын бөлігін ғана аударуға рұқсат етілетін. Алайда бұл мүмкіндік зейнетақы аннуитетімен бірдей емес. Екі тетіктің айырмасы қандай және салымшы үшін не өзгереді?
Жинақты басқару еркіндігі
Бұған дейін азаматтар зейнетақы жинағының 50%-ынан аспайтын бөлігін ғана жеке инвестициялық портфельді басқарушыларға бере алатын. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі екі күн бұрын жаңа өзгерісті жариялады.
«Азаматтарға жинақтарының 100%-ына дейін жеке басқарушы компанияларға беру құқығы ұсынылады. Осылайша, қазақстандықтар өз қаражатын басқаруда толық таңдау еркіндігіне ие болып, тәуекелі төмен немесе жоғары табысты инвестициялық стратегияны өз қалауынша таңдай алады», – деп түсіндіреді министрлік өкілдері.
Мұндағы ең маңызды мәселе – зейнетақы жинағының 100%-ын жеке компанияға беру оны шешіп алу дегенді білдірмейді. Ақша зейнетақы жүйесінде қала береді. Өзгеретіні – оны басқаратын тарап пен инвестициялық стратегия.
Оның зейнетақы аннуитетінен айырмасы қандай?
Зейнетақы аннуитеті мен инвестициялық портфельдің айырмасы қандай екенін білу үшін БЖЗҚ баспасөз қызметіне хабарластық.
«Зейнетақы жинағын жеке инвестициялық портфельді басқарушыға берген кезде азамат өз активтерін таңдаған компаниясының басқаруына сеніп тапсырады. Компания бұл қаражатты инвестициялап, оның табыстылығын арттыруға тырысады. Алайда салымшы ақшаны қолына алмайды және осы шешімнің негізінде оған ай сайын төлем жасалмайды. Бұл ретте қаражаттың есебін бұрынғыдай БЖЗҚ жүргізеді, жинақ басқарушы компанияның шотына аударылмайды. Сондай-ақ салымшы жинағын кез келген уақытта қайтадан БЖЗҚ арқылы Ұлттық банктің басқаруына қайтара алады.
Зейнетақы аннуитетінің тетігі өзгеше. Бұл жағдайда жинақтың қажетті бөлігі БЖЗҚ-дан өмірді сақтандыру компаниясына аударылады. Сақтандыру компаниясы өз кезегінде азаматқа белгіленген жастан бастап өмір бойы тұрақты төлем жасап отыруға міндеттенеді», – деді қор өкілдері.
Демек, негізгі айырмашылық қарапайым: жинақты жеке инвестициялық компанияға беру – зейнетақы активтерін кім басқаратынын таңдау, ал аннуитет – жинақтың бір бөлігін өмір бойғы тұрақты төлемге айналдыру.
Тақырыпқа орай: Қазақстан Сингапурдың зейнетақы моделіне көше ме?
Аннуитетті кім рәсімдей алады?
БЖЗҚ-ның ресми түсіндірмесіне сәйкес, зейнетақы жинақтарын сақтандыру ұйымына аудару үшін азамат бірнеше талапқа сай болуы керек.
«Біріншіден, зейнетақы жарналарының міндетті түрлері (МЗЖ, МКЗЖ) есебінен жеткілікті соманы жинақтау керек. Аталған шарт ай сайынғы төлемдеріңіз ең төменгі күнкөріс деңгейінен кемінде 70%-ды құрау үшін қажет. Екіншіден, белгілі бір жасқа жету керек. Егер жинақтар МЗЖ есебінен жинақталса, онда зейнетақы аннуитеті шартын 45 жастан бастап жасауға болады. Егер жинақтар 60 ай ішінде төленген МКЗЖ есебінен қалыптасқан болса, онда аннуитетті 40 жастан бастап жасауға болады», – деп түсіндіреді БЖЗҚ.
Егер міндетті жарналар есебінен жиналған қаражат аннуитет рәсімдеуге жеткіліксіз болса, БЖЗҚ ерікті зейнетақы жарналары есебінен жиналған қаражатты пайдалануға болатынын айтады. Сондай-ақ жұбайымен немесе жақын туысымен бірлескен аннуитет рәсімдеу немесе жетпейтін соманы өз қаражаты есебінен толықтыру мүмкіндігі бар.
Аннуитет рәсімдеген адам ақшасын қалай алады?
Аннуитеттің жеке инвестициялық басқарушыдан тағы бір маңызды айырмашылығы осы жерде көрінеді. Сақтандыру компаниясына қаражат аударылған соң азамат шартқа сәйкес тұрақты төлем алады.
«Сіз соманы сақтандыру компаниясына аударғаннан кейін 10 жұмыс күннен кешіктірмей ай сайынғы төлемдерді ала бастайсыз. Төлем мөлшері ең төменгі күнкөріс деңгейінен 70%-дан төмен болмайды. Бұл төлемдер негізгі қажеттіліктерді өтеуге жеткілікті болуы тиіс дегенді білдіреді. Егер аннуитетті екі тұлға ресімдеген болса, төлем мөлшері 1,4 еселенген ең төменгі күнкөріс деңгейіне дейін ұлғаяды», – делінген БЖЗҚ түсіндірмесінде.
2026 жылғы ең төменгі күнкөріс деңгейін есепке алғанда, 70% – шамамен 35 596 теңге. Ал 1,4 еселенген ең төменгі күнкөріс деңгейі шамамен 71 191 теңгені құрайды. Сонымен қатар зейнетақы аннуитеті шарты жасалғаннан кейін екі жылдан соң оның талаптарын өзгертуге мүмкіндік бар. Атап айтқанда, сақтандыру төлемдерінің мөлшерін азайтып, қажет болған жағдайда қаражаттың бір бөлігін БЖЗҚ-ға қайтаруға болады.
Тақырыпқа орай: Еңбек министрлігі: Зейнетақы жинақтары кез келген уақытта алып жұмсайтын депозит емес
Қайсысы тиімді?
Зейнетақы жинағының 100%-ына дейін жеке инвестициялық портфельді басқарушыға беру мен зейнетақы аннуитетінің мақсаты әртүрлі. Осы ретте NEGE екі тетіктің қайсысы тиімді екенін қаржыгер Талғат Демесіновтен сұрады.
«Егер салымшының мақсаты – зейнетақы жинағын инвестициялау және оның табыстылығын арттыру мүмкіндігін пайдалану болса, жеке инвестициялық портфельді басқарушыны таңдай алады. Бұл жағдайда жинақ зейнетақы жүйесінде қала береді және азамат оны қолма-қол алмайды. Қаражатты салымшы таңдаған компания инвестициялайды.
Ал зейнетақы аннуитеті жеткілікті жинағы бар және белгіленген жастан бастап өмір бойы тұрақты төлем алуды көздейтін азаматтарға арналған. Бұл жағдайда жинақтың қажетті бөлігі өмірді сақтандыру компаниясына аударылып, кейін азаматқа шартқа сәйкес тұрақты төлем жүргізіледі», – деп түсіндірді маман.
Қорыта айтсақ, зейнетақы аннуитеті – жинақтың бір бөлігін өмір бойғы тұрақты төлемге айналдыру. Сондықтан таңдау салымшының мақсатына байланысты. Жинағын инвестициялау арқылы өсіру мүмкіндігін қарастырған азамат жеке басқарушы компанияны таңдай алады. Ал болашақта тұрақты төлем алуды көздейтін және аннуитет талаптарына сәйкес келетін салымшы зейнетақы аннуитетін қарастыра алады.