ЖСН дұрыс емес: Мемлекеттік қызметтерді көрсетуден бас тарту заңды ма?
Бұқаралық ақпарат құралдарында және әртүрлі интернет-ресурстарда салық қызметтерінің, медициналық мекемелердің, Екінші деңгейдегі банктердің зейнетақы және басқа аударымдарды қабылдаудан ЖСН «дұрыс көрсетілмеуі» себебіне байланысты Мелекеттік қызметтерді көрсетуден бас тартқан. Осы мәселеге қатысты бірнеше мақала да жарияланды.
Банктер мен басқа да ұйымдардың қызмет көрсетуден заңсыз бас тарту фактілері әлі күнге дейін орын алып отыр, бұл мемлекеттік органдардың, оның ішінде ІІМ-нің беделіне теріс әсер етеді.
Бұл жерде ескерте кететін бір жайт бар, мұндай жағдайда қызмет көрсетуден бас тарту заңсыздыққа жатады.
«Сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» ҚР Заңының 9 -бабына сәйкес, құжаттарды қайта және кейіннен беру кезінде, бала асырап алу жағдайларынан басқа кезде жаңа ЖСН жасалмайды.
Үкіметтің 2007 жылғы 22 мамырдағы No 406 қаулысымен бекітілген Сәйкестендіру нөмірін қалыптастыру ережесінің 3 -тармағына сәйкес ЖСН - бұл жеке тұлғаның ақпараттық өндіріс жүйесінде бастапқы тіркеу кезінде қалыптастырылған 12 цифрдан тұратын бірегей комбинациясы. Сонымен қатар, ЖСН құрылымындағы Ережеге сәйкес, ЖСН -де күннің, туған ғасырдың, адамның жынысының және т.б. мазмұны туралы ақпарат жоқ (Үкіметтің 2013 жылғы 26 тамыздағы No 853 қаулысымен Қағидаларға тиісті өзгерістер енгізілді).
ЖСН өзгермейтіндік принциптерін ескере отырып, автоматты түрде құрылады. ЖСН деректерінің құрылымында пайдаланатын әртүрлі деңгейдегі ақпарат бастапқы қалыптастырылған сәттен бастап қандай да бір түрлендіруге немесе қайта өңдеуге жатпайды.
Бұл дегеніміз әрбір азаматтың ЖСН номері басқа адамның ЖСН-мен сәйкес келмейтінін білдіреді, ол бір рет тағайындалады және өмірінің соңына дейін өзгермейді.
ЖСН-дегі сандар техникалық мәнге ие, сол себепті басқалардан ерекшеленіп тұрады.
Белгілі болғандай, іс жүзінде екінші деңгейлі банктер ЖСН мен туған күнінің, туған ғасырының, жынысының және т.б. арасындағы сәйкессіздікті көрсете отырып, азаматтарға қызмет көрсетуден заңсыз бас тартады. Бұл қолданыстағы заңнама талаптарына қайшы келеді. ЖСН-де көрсетілген ақпараттық бағдарламалар адамның туған күні мен басқа да мәліметтері негізінде құрылған.
Осыған байланысты, міндетті төлемдерді төлеу бойынша азаматтардың конституциялық құқықтарының бұзылуына жол бермеу және осындай шағымдарды болдырмау мақсатында ІІМ бірнеше рет Ұлттық Банктің, Денсаулық сақтау министрлігінің, Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитетінің, "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясының атына ЖСН-нен азаматтарға қызмет көрсетуден ведомстволық бағынысты ұйымдардың, Екінші деңгейдегі банктердің бас тартуына қатысты шаралар қабылдау туралы хаттар жолдады.
Ұлттық банк ұсынған ақпаратты талдау нәтижелері бойынша, қазіргі уақытта, қайта қаралғаннан кейін, банктердің ақпараттық жүйелерінде жеке тұлғалардың ЖСН жеке мәліметтеріне негізделген бақылау функциялары алынып тасталды. Жауапты банк қызметкерлерімен «ЖСН дұрыс қойылмағандықтан» банктік қызмет көрсетуден одан әрі бас тартудың алдын алу бойынша түсіндіру жұмыстары жүргізілді.
