Тарихи мұрадан креативті экономикаға: Қазақстан туризмді жаңа форматта дамытып жатыр

Астана, NEGE. Соңғы деректер елдегі туристік белсенділіктің өскенін көрсетеді. Үкіметтің мәліметінше, 2025 жылы Қазақстандағы қонақүйлер мен өзге де орналастыру орындары 10 миллионнан астам адамға қызмет көрсеткен. Оның 8,7 миллионы – ішкі туристер. Бұл көрсеткіш бір жылда шамамен 700 мың адамға артқан.

Орналастыру орындарының қызметін пайдаланған шетелдік туристер саны 1,4 миллион адамға жетті. Сонымен қатар жыл ішінде Қазақстанға 15,7 миллион шетел азаматы келген. Ресми есеп бойынша, олардың 11,1 миллионының сапары туристік мақсатпен байланысты болған.

Туристік ағынның өсуі салаға салынған инвестиция көлеміне де әсер етті. Туризм индустриясы комитетінің дерегіне сәйкес, 2025 жылы туризм саласына 1 триллион 256 миллиард теңге инвестиция тартылған. Бұл 2024 жылғы көрсеткіштен 32 пайызға көп.

Қазіргі уақытта министрлік 328 инвестициялық жобадан тұратын пул қалыптастырған. Олардың арасында қонақүйлер, курорттық кешендер, жол бойындағы сервис, ойын-сауық және туристік инфрақұрылым нысандары бар. 2025 жылы туристік нысандарды салу мен жаңғыртуға, автобустар және тау шаңғысы жабдықтарын сатып алуға жалпы сомасы 2,7 миллиард теңге көлемінде мемлекеттік қолдау көрсетілген.

Креативті индустрия туризмге не береді?

Турист белгілі бір өңірге тек тарихи ғимаратты көру үшін бармайды. Оған сол жердің тағамы, қолөнері, музыкасы, аңыздары, киім үлгілері, фестивальдері мен заманауи мәдени ортасы да қызық. Осы тұрғыдан алғанда креативті индустрия туристік бағыттың мазмұнын толықтырады.

Креативті салаға кино мен анимация, музыка, дизайн, сән, сәулет, фотография, қолөнер, цифрлық контент, компьютерлік ойындар және басқа да шығармашылық кәсіп түрлері кіреді. Бұл салалардың өнімдері тарихи орындарды жаңа форматта таныстыруға мүмкіндік береді. Мысалы, туристік нысан туралы деректі фильм немесе анимация әзірлеуге, мобильді қосымша жасауға, аудиогид жазуға, жергілікті шеберлердің өнімдерін сатуға және этнофестиваль өткізуге болады.

Мәдениет және ақпарат министрлігінің мәліметінше, Қазақстанда креативті индустрия саласында 46 667 микро, шағын және орта бизнес субъектісі жұмыс істейді. Бұл кәсіпорындарда 143 мың адам еңбек етеді. Креативті хабтар еліміздің барлық 20 өңірінде ашылған.

Креативті индустрияны қолдау үшін арнайы корпоративтік қор да құрылған. Оның міндетіне таланттарды іздеу, шығармашылық жобаларды дамыту, инвесторлар тарту және қазақстандық креативті өнімдерді халықаралық нарыққа шығару кіреді. Қорды қаржыландыру көздерінің бірі ретінде бірыңғай лотерея операторы табысының 3 пайызын бағыттау қарастырылған.

Саладағы кәсіпкерлер үшін арнайы салық тәртібі енгізілген. Креативті қызметтің 40 түрімен айналысатын кәсіпкерлерге жеңілдетілген салық режимін пайдалану мүмкіндігі берілді. Мемлекет 2029 жылға қарай креативті индустрияның экономикадағы үлесін ішкі жалпы өнімнің 2 пайызына дейін жеткізуді, саладағы жұмыспен қамтылғандар санын 180 мың адамға дейін арттыруды жоспарлап отыр.

Тарихи орындарға қызығушылық артып келеді

Тарихи мұра туризмнің маңызды ресурстарының бірі болып қала береді. Мәселен, Түркістан облысына 2025 жылдың алғашқы он айында 400 мың турист барған. Бұл алдыңғы жылдың сәйкес кезеңіндегі көрсеткіштен 8,1 пайызға көп.

Өңірдегі тарихи орындарға жасалған сапарлар саны 911,2 мыңға жетіп, бір жыл ішінде 12,4 пайызға өскен. Үкімет жариялаған мәліметте туристік инфрақұрылымды жақсарту және салаға инвестиция тарту жұмыстары жалғасып жатқаны көрсетілген.

Түркістандағы кесенелер, көне қалашықтар мен археологиялық нысандар туристік бағыттың негізін құрайды. Алайда тарихи ескерткіштің айналасында сапалы экскурсия, жол көрсеткіштері, демалыс орны, санитарлық нысандар, жергілікті өнімдер сатылатын орын және цифрлық ақпарат болмаса, туристің сол аумақта ұзақ тұрақтауы қиын.

Сондықтан тарихи нысандарды сақтаумен қатар, олардың маңындағы қызмет көрсету жүйесін дамыту маңызды. Бұл жергілікті гидтерге, қолөнершілерге, фотографтарға, дизайнерлерге, аспаздарға және шағын кәсіп иелеріне жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Шымкент тарихи нысандарды заманауи форматта таныстырмақ

Тарихи мұра мен креативті индустрияны байланыстыру мәселесі Шымкент қаласында да көтерілді. 2026 жылғы сәуірде Премьер-министрдің орынбасары – мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева Шымкент цитаделі, этноауыл және Арбат жаяу жүргіншілер аллеясындағы жобалармен танысты.

Үкіметтің хабарлауынша, этноауыл сияқты мәдени нысандарды көне үлгілерді жай қайталаумен шектемей, заманауи, креативті және инновациялық форматта дамыту ұсынылған. Арбат аумағында қала мәдениеті, гастрономия және креативті индустрия салаларындағы жобалар таныстырылған.

Бұл тәсіл тарихи ортаны музей қабырғасымен ғана шектемей, оны қаланың күнделікті мәдени өмірімен байланыстыруға мүмкіндік береді. Ашық көрмелер, шеберлік сабақтары, ұлттық тағамдар, театрландырылған қойылымдар мен жергілікті дизайнерлердің өнімдері туристік бағытты мазмұнды ете алады.

Қазақстандағы туризмнің келесі кезеңі тек жаңа қонақүй салумен өлшенбейді. Турист үшін өңірдің өзіндік келбеті, тарихы, қауіпсіздігі, тазалығы және көрсетілетін қызмет сапасы маңызды. Ал тарихи мұраны сақтап, оны креативті өнімдер арқылы түсінікті әрі тартымды етіп таныстыру туризмнен түсетін табыстың жергілікті қоғамға жетуіне жол ашады.

Осылайша, туризм, мәдени мұра және креативті индустрия бір-бірінен бөлек бағыт емес. Тарихи нысан туристі қызықтырса, креативті кәсіп оның сапарын мазмұнды етеді, ал дамыған сервис өңір экономикасына нақты пайда әкеледі.