«Сайлау-2026»: сарапшылар сайлаушылар белсенділігі мен теледебаттардың рөлін бағалады

Астана, NEGE. Іс-шараны Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты ұйымдастырды. Талқылауға еліміздің барлық өңірінен саясаттанушылар, сарапшылар, зерттеу орталықтарының мамандары және қоғам қайраткерлері онлайн форматта қатысты.

Саясаттанушы әрі сарапшылық алаң модераторы Бақытжан Бұқарбайдың айтуынша, 13 маусым мен 27 шілде аралығында жүргізілген алты әлеуметтанулық зерттеуде азаматтардың сайлауға қатысуға дайындығы тұрақты түрде жоғары болған. Сауалнамаға қатысқандардың 70,3–75,6%-ы дауыс беруге ниетті екенін айтқан. Сонымен қатар респонденттердің 89,4%-ы 23 тамызда өтетін сайлау туралы қандай да бір деңгейде хабардар.

«Біз айтарлықтай тұрақты көріністі байқап отырмыз: он сайлаушының жетеуі дауыс беруге дайын екенін мәлімдеген. Бұл ретте қазақстандықтардың оннан тоғызына жуығы алдағы сайлау туралы қандай да бір деңгейде хабардар. Бұл азаматтардың қазіргі сайлау науқанына жеткілікті жоғары деңгейде тартылғанын көрсетеді», – деді Бақытжан Бұқарбай.

Сарапшы сайлаушыларды ақпараттандыруда теледебаттардың маңызы жоғары екенін атап өтті. Оның дерегінше, Qazaqstan телеарнасындағы дебатты 560 мың адам, ал «7 арнадағы» пікірталасты 1,45 млн көрермен тамашалаған. Сонымен қатар әлеуметтік желілерде дебаттарға қатысты 10 мыңнан астам мазмұнды жазба жарияланып, YouTube пен TikTok платформаларында ондаған мың пікір мен реакция тіркелген.

«Тұран» университетінің Халықаралық қатынастар және дипломатия жоғары мектебінің директоры, саясаттанушы Нұрболат Нышанбаевтың пікірінше, теледебаттар сайлаушыларға партияларды ұрандары мен имиджіне ғана емес, олардың аргумент келтіру сапасына, құзыреттілігіне және сынға жауап бере алу қабілетіне қарай бағалауға мүмкіндік береді.

Сарапшылар сайлау жақындаған сайын нақты таңдау жасамаған азаматтардың үлесі де азайып келе жатқанын атап өтті. Философия, саясаттану және дінтану институтының директоры Айгүл Сәдуақасованың айтуынша, шешім қабылдамаған сайлаушылардың үлесі алғашқы зерттеудегі 22,6%-дан соңғы сауалнамада 5,3%-ға дейін төмендеген.

«Әрбір дауыс маңызды. Сайлауға қатысу – азаматтың конституциялық құқығын жүзеге асыру ғана емес, сонымен қатар азаматтық жауапкершілігінің көрінісі. Сайлау учаскесіне келіп, азаматтар өз мүдделерін кімнің білдіретінін айқындайды және осылайша мемлекетті нығайтуға, оның одан әрі дамуына өз үлесін қосады», – деді Айгүл Сәдуақасова.

Талқылау барысында жасанды интеллектінің сайлау науқанына ықпалы да сөз болды. Қоғам қайраткері Ерлан Смайловтың айтуынша, бүгінде ЖИ мәтін, сөз сөйлеу, бейне, аудио және визуалды контент әзірлеуде белсенді қолданылып келеді. Бұл үгіт-насихат материалдарын дайындауға кететін уақыт пен шығынды қысқартуға мүмкіндік береді.

«Бүгінде жасанды интеллект жай ғана технологиялық жаңалық емес – ол мемлекеттік күн тәртібінің, қоғамдық пікірталастың және саяси бәсекенің бір бөлігіне айналып келеді. Сонымен қатар жаңа мүмкіндіктермен бірге дезинформация, дипфейктер және саяси контентке деген сенімге қатысты жаңа сын-қатерлер де пайда болуда», – деді Ерлан Смайлов.

«Мир Евразии» журналының президенті әрі бас редакторы Эдуард Полетаев партияның жекелеген ұсыныстарының халық арасында танымал болуы оның электоралдық қолдауына автоматты түрде кепілдік бермейтінін атап өтті. Оның пікірінше, сайлаушының түпкілікті таңдауына сенім, кандидаттардың беделі және партия командасының өз бастамаларын жүзеге асыра алу қабілеті де әсер етеді.