Самира Турабек: Экология мәселесін шешуге болады, ешқашан кештік етпейді

Десе де, әр түйткілдің өз шешімі бар. ҚазҰУ -нің эколог маманы Самира Турабек NEGE-ге берген сұхбатында экология мәселелері жөнінде тарқатып айтып берді:

 – Сіздің ойыңызша, қазіргі таңда еліміздегі ең негізгі 3 экологиялық проблема қандай? Мәселен, әлемде жасыл желектің оталуы, мұхиттардың ластануы туралы жиі айтылады. Ал біздің елге қауіп неден төніп тұр? 

– Қазіргі уақытта біздің елімізде экологиялық проблемалар жеткілікті. Біріншіден, мен антропогендік әсерге байланысты жоғалып кеткен Арал теңізін атап өткім келеді. Біз көлден ғана емес, сонымен бірге бай су асты әлемінен де айырылдық. Адамдар жеп отырған нанынан айырылды. Сондай-ақ, жойылу қорқынышты климаттық құбылыстарға ұласты.

Сол аймақта тұратын адамдар ауыр ауруларға шалдығады. Атап айтқанда тыныс алу жолдарының мүшелерімен ауырады. Арал теңізінің түбінде өнімнің сапасын жақсарту үшін пайдаланған улы химикаттар бар. Бұл жергілікті тұрғындардың жағдайын нашарлатты.

Каспий теңізі Арал теңізінің тағдырын қайталамайтынына кепілдік қайда?  Менің ойымша, біздің елімізге қауіп төндіретін екінші нәрсе – мұнай өндіру. Маңғыстау облысында Каспий теңізінің түбінде мұнай өндіріледі. Бұл судың сапасын бұзады. Сонымен қатар, су асты әлемін уландырады. Біз мұнайды сапалы және ұтымды пайдалануды үйренуіміз керек. Қоршаған ортаға зиян келтірмеуді ойлау қажет.

– Қазіргі таңдағы ең өзекті мәселелердің бірі - ауаға тарайтын улы газ. Осы мәселемен күресу үшін не кедергі? 

– Автокөліктердің пайдаланылған газдары: ішкі жану қозғалтқышы жұмыс істеген кезде атмосфераға көміртегі мен қорғасын оксиді шығарылады. Мұның бәрі қазір Қазақстанда әуе кеңістігінің ластануына байланысты өткір экологиялық проблемаға әкеледі. Қазақстандағы ауа ластануының экологиялық проблемасын қалай шешуге болады? Алдымен өнеркәсіптік өндірістердің шығарындыларын азайту қажет.

Заманауи тазарту жүйелерін орнату атмосфераға зиянды заттардың шығарылу деңгейін төмендетеді. Ішкі жану қозғалтқышы бар көліктердің санын азайту  және сапалы сүзгілер арқылы пайдаланылған газдарды тазарту қажет. Ішкі жану қозғалтқышы бар автомобильдерді атмосфераға онша зиянды емес электромобильдерге ауыстырған да жөн болады.

– Белгілі экобелсенді Евгений Мұхаммеджанов өз сұхбатында : «Қазақстанның экологиялық проблемасын 3 ақ жылда шешуге болады»,- дейді. Осы пікірмен келісесіз бе? Әлде біздің мемлекетте экологиялық ахуал өршіп тұр ма?

– Мен экологтың пікірімен келісемін. Экология мәселесін шешуге болады,  ешқашан кеш емес. Бұл – біздің қауіпсіздігіміздің кепілі.  Экологиямыз жыл сайын, ай сайын, күн сайын нашарлап жатыр. Егер барлық адамдар күш біріктіріп, қайрат қылса, онда біз экологиямызды бірнеше есе жақсарта аламыз.

– Еліміздегі экотуризмнің болашағы туралы айта өтсеңіз…  Қазақстандық экотуризмді дамыту үшін не істей аламыз?

–  Біздің елімізде көптеген әдемі жерлер бар. Ормандар, шөлдер, дала, көлдер, өзендер, таулар бар. Әрине, біз туризмді дамыта аламыз. Бұл біздің экономикамызды жақсартады. Бірақ сонымен бірге қоршаған ортаның тазалығын ұмытпаған жөн. Әр адам еліміздің болашағы және оны қалай жақсартуға болатындығы туралы ойлануы керек. Табиғаттың басты жауы – адам.  

Қазіргі уақытта экотуризм дамуы көп нәрсені қажет етеді. Экотуризмді қалай дамыта аламыз? Өте оңай! Өйткені бізде көптеген әдемі жерлер бар. Адамдар табиғаттың қаншалықты әдемі болатынын көруі тиіс.

– “Қызыл кітапқа” енген жануарлар мен өсімдіктер туралы не айтасыз? Мемлекет қажетті түрде бақылауда ұстай ма?

– Браконьерлік – қазіргі кезде кейбір жануарлардың жойылып кетуінің басты себебінің бірі. Табиғаттағы жануарлар санының азаюы және олардың браконьерлікке байланысты жойылуы ресурстардың тапшылығына және олардың жетіспеушілігінен экономикалық дағдарысқа әкелуі мүмкін. Біздің мемлекет браконьерлермен күресіп жатыр.  Статистикаға сәйкес, өлтірілген жануарлардың саны едеуір азайған.

- Сұхбат бергеніңізге рақмет!