Астана, NEGE. Мәліметті облыстық АИТВ инфекциясының алдын алу орталығының директоры Нұрлыбек Мұстаев өңірлік коммуникациялар қызметіндегі брифингте жариялады.
Көрсетілген пайызға сүйенсек, 2025 жылдың қаңтар-маусым айларында өңірде 45 жаңа жағдай тіркелген. Бір жыл ішінде науқастар саны 20-ға азайған. Алайда бұл нәтиже БҚО-да АИТВ таралуы тұрақты түрде төмендеп келеді деген қорытынды жасауға әзірге жеткіліксіз.
Алты айда тіркелген 25 жағдайдың 19-ы Орал қаласының үлесіне тиеді. Бұл – жалпы көрсеткіштің 76 пайызы.
Бөрлі ауданында үш жағдай, Бәйтерек, Сырым және Бөкей ордасы аудандарында бір-бір жағдайдан анықталған. Облыстың қалған аудандарында жаңа диагноз тіркелмеген.
АИТВ анықталғандардың 64 пайызы – ер адамдар, 36 пайызы – әйелдер. Нақты есеппен алғанда, диагноз 16 ер адам мен тоғыз әйелге қойылған.
Жаңа жағдайлардың 36 пайызы 40–49 жастағы, тағы 28 пайызы 30–39 жастағы тұрғындардың үлесіне тиеді. Демек, диагноз қойылғандардың басым бөлігі – 30 бен 49 жас аралығындағы адамдар.
Брифингте жағдайлардың 64 пайызы жыныстық жолмен жұққаны айтылды. Тағы 32 пайызы инъекциялық есірткі қолданумен байланысты.
Жаңа диагноздардың санына вирустың таралу деңгейімен қатар, тестілеу көлемі де әсер етеді. Тексеру көбейгенде бұрын анықталмаған жағдайлар табылып, ресми көрсеткіш өсуі мүмкін. Ал тестілеу азайса, жаңа диагноздардың саны нақты таралу деңгейіне қарамастан төмендеуі ықтимал.
Сондықтан жағдайды бағалау кезінде жаңа диагноздармен бірге қанша адам тексерілгенін, оң нәтиженің үлесін, диагноздың қай кезеңде қойылғанын, еммен қамту және вирустық жүктемені басу көрсеткіштерін қарау қажет.
Алты айда 62 мыңнан астам адам тексерілді
2026 жылдың басынан бері БҚО-да 62 859 адам АИТВ-ға тест тапсырған. Облыстық орталықтың мәліметінше, зертханалық талдау нәтижесі орта есеппен бес-алты сағат ішінде дайын болады.
Өңірде сенім пункттері мен достық кабинеті жұмыс істейді. Онда тұрғындар тегін әрі анонимді экспресс-тест тапсырып, дәрігерлерден кеңес ала алады. Сондай-ақ В және С вирустық гепатиттеріне, жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға тексеру және АИТВ жұқтырмаған адамдарға арналған қатынасқа дейінгі профилактика ұсынылады.
2024 жылғы мәлімет бойынша, БҚО-дағы негізгі топ өкілдерінің 90 пайыздан астамы АИТВ тестімен қамтылған. Олардың қатарында инъекциялық есірткі қолданатын адамдар, секс-қызметкерлер және ер адамдармен жыныстық қатынасқа түсетін ер адамдар бар.
2025 жылы өңір мамандары инъекциялық есірткі қолданатын адамдарға стерильді шприцтер мен жеке қорғаныш құралдарын тарату, кеңес беру және түсіндіру жұмыстары жүргізілгенін хабарлаған.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мүшеқапты дұрыс пайдалану, стерильді ине мен шприцтерге қолжетімділік, АИТВ тесті және қатынасқа дейінгі профилактиканы вирустың таралу қаупін азайтатын негізгі шаралар қатарына жатқызады.
Анадан балаға жұғу жағдайы тіркелмеді
2026 жылдың алғашқы жартысында өңірде АИТВ-мен өмір сүретін төрт жүкті әйел дәрігерлердің бақылауында болған. Облыстық орталықтың мәліметінше, осы кезеңде анадан балаға вирус берілу жағдайы анықталмаған. Балалар мен жасөспірімдер арасында да жаңа жағдай тіркелмеді.
2025 жылы АИТВ-мен өмір сүретін әйелдерден туған жеті бала медициналық бақылаудан АИТВ анықталмағаны туралы қорытындымен шығарылған. Өңір мамандары кейінгі жылдары вирустың анадан балаға берілу жағдайлары тіркелмегенін хабарлады.
Қазақстанның акушерлік-гинекологиялық көмек көрсету стандарты бойынша жүкті әйелдер АИТВ-ға екі рет тексеріледі: жүктілік бойынша есепке тұрған кезде және жүктіліктің 28–30 аптасында.
ДДСҰ мәліметінше, жүкті әйелге антиретровирустық терапияны уақтылы тағайындау вирустың жүктілік, босану немесе емізу кезінде балаға берілу қаупін төмендетеді. Дегенмен жаңа туған сәбидің АИТВ мәртебесі бір ғана бастапқы тестпен анықталмайды: бала белгілі бір уақыт бойы медициналық бақылаудан өтіп, вирусологиялық зерттеулер тапсырады.
Диагноз қойылған адамдар ем қабылдап жатыр
Облыстық орталықтың хабарлауынша, 2026 жылы АИТВ диагнозы алғаш қойылған адамдар диспансерлік есепке алынып, тегін антиретровирустық терапиямен қамтылған. Алғашқы алты айда ЖИТС-тен қайтыс болғандар тіркелмеген.
Антиретровирустық препараттар вирустың ағзада көбеюін тежеп, қандағы мөлшерін анықталмайтын деңгейге дейін түсіре алады. ДДСҰ дерегіне сәйкес, дәріні тұрақты қабылдайтын және вирустық жүктемесі анықталмайтын деңгейге жеткен адам АИТВ-ны жыныстық серіктесіне жұқтырмайды.
Осылайша, бұл ем адамның денсаулығын сақтаумен қатар, вирустың одан әрі таралуын шектейтін профилактикалық әдіс ретінде де тиімді.
Қандай қорытынды жасауға болады?
БҚО-да АИТВ-ның жаңа жағдайларының 44,4 пайызға азаюы өңірде жүргізіліп жатқан профилактикалық және медициналық жұмыстың оң нәтижесін көрсетеді. Тұрғындарды тестілеу, қауіп тобындағы адамдармен жұмыс, тегін еммен қамту, жүкті әйелдерді бақылау және анадан балаға жұғудың алдын алу шаралары облыс әкімдігіне қарасты денсаулық сақтау ұйымдарының қатысуымен жүйелі түрде жүргізіліп келеді.
Балалар мен жасөспірімдер арасында жаңа жағдайдың, анадан балаға жұғудың және ЖИТС-тен өлімнің тіркелмеуі де осы жұмыстың маңызды көрсеткіші саналады.
Сонымен бірге алты айлық дерекке сүйеніп, АИТВ таралуы толық әрі тұрақты төмендеді деген қорытынды жасауға әлі ерте. Нәтижені нақты бағалау үшін жыл соңындағы статистиканы, тестілеу көлемін, еммен қамту және вирустық супрессия көрсеткіштерін бірге қарау қажет.
Қазіргі мәліметтер облыс әкімдігі мен медициналық ұйымдар қабылдаған шаралардың нәтиже беріп жатқанын көрсетеді. Ендігі міндет – осы көрсеткішті сақтап, профилактика мен ерте анықтау жұмыстарын жалғастыру.