Ризван Гусейнов: Құрылтай сайлауы Қазақстанның саяси жаңғыруындағы маңызды кезеңге айналады
Бір палаталы парламентке көшу, «Құрылтай» тарихи атауын қайтару және пропорционалды сайлау жүйесін енгізу алдағы сайлауға ерекше маңыз береді. Әзербайжандық сарапшы Ризван Гусейновтың пікірінше, Қазақстандағы өкілді биліктің жаңа даму кезеңі түркі кеңістігіндегі өзге мемлекеттер үшін де қызығушылық тудыруы мүмкін.
Астана, NEGE. 23 тамызға белгіленген Қазақстан Республикасы Құрылтайы депутаттарының сайлауы халықаралық сарапшылар қауымдастығының назарын аударып отыр. Алдағы сайлау науқанына қызығушылық жаңа парламент құрамының жасақталуымен ғана емес, заң шығарушы билік моделінің өзгеруімен де байланысты.
Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының Құқық және адам құқықтары институтының аға ғылыми қызметкері, Кавказ тарихы орталығының директоры Ризван Гусейновтың айтуынша, екі палаталы парламенттен бір палаталы Құрылтайға көшу Қазақстанның саяси жаңғыруының жаңа кезеңін бастайды. Оның бағалауынша, алдағы сайлаудың маңызы бір ғана сайлау науқанымен шектелмейді. Бұл мемлекеттік институттарды одан әрі нығайтуға, өкілдік тетіктерін жетілдіруге және қоғам мен мемлекет арасындағы өзара іс-қимылды дамытуға ықпал етеді.
«23 тамызға белгіленген Құрылтай депутаттарының сайлауы – Қазақстан мемлекеттілігінің жаңа тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі. Екі палаталы парламенттен бір палаталы модельге көшу мемлекеттік институттарды нығайтуға, мемлекет, қоғам және саяси күштер арасындағы өзара байланысты одан әрі дамытуға бағытталған саяси жаңғырудың жаңа кезеңін білдіреді», – деді Ризван Гусейнов.
Бір палаталы модель заң шығару процесін жаңаша ұйымдастыруды көздейді және Құрылтайдың елдің негізгі өкілді органы ретіндегі рөлін күшейтеді. Мұндай жағдайда ашық саяси бәсекелестік, сайлауалды бағдарламалардың мазмұндылығы және саяси күштердің қоғамның әртүрлі топтарының мүддесін білдіре алу қабілеті ерекше маңызға ие болады.
Ризван Гусейнов парламенттің тарихи атауына да ерекше назар аударды. «Құрылтай» ұғымы түркі халықтарының саяси мәдениетінде айрықша мәнге ие. Ғасырлар бойы ол мемлекеттік маңызы бар мәселелерді бірлесіп талқылаумен және қоғамның одан арғы дамуын айқындайтын шешімдер қабылдаумен байланысты болды.
Сарапшының пікірінше, бұл ұғымға қайта оралу тек символдық мәнмен шектелмейді. Ол қазіргі мемлекеттік институттардың саяси диалог пен өкілдіктің тарихи дәстүрлерімен сабақтастығын көрсетеді.
«Саяси өмірге «Құрылтай» тарихи ұғымының қайта оралуы ерекше маңызға ие. Түркі халықтары үшін бұл – мемлекеттік маңызы бар ең маңызды шешімдерді қабылдау дәстүрінің символы. Мұндай тарихи тәжірибе Әзербайжанда да бар. Ал пропорционалды сайлау жүйесінің енгізілуі саяси партияларға өз бағдарламаларын жан-жақты таныстыруға мүмкіндік беріп, қоғам мүддесінің ауқымды деңгейде қамтылуын қамтамасыз етеді», – деп атап өтті сарапшы.
Пропорционалды сайлау жүйесі жаңа парламенттік модельдің негізгі элементтерінің біріне айналып отыр. Ол саяси бағдарламалардың маңызын, партиялардың сайлаушылар алдындағы жауапкершілігін және елдің даму мәселелері бойынша мазмұнды пікірталастың рөлін күшейтеді. Сайлаушылар енді жекелеген кандидаттарды ғана емес, саяси күштердің қоғамдық және мемлекеттік міндеттерді шешуге арналған кешенді ұстанымдарын да бағалай алады.
Өз кезегінде мұндай жүйе саяси партиялардан нақты әрі түсінікті бастамалар ұсынуды, азаматтармен жүйелі жұмыс жүргізуді және қоғамның әртүрлі әлеуметтік топтарының мүддесін білдіре алатын командалар қалыптастыруды талап етеді. Осылайша, сайлау депутаттық құрамды жасақтау тетігі ғана емес, Құрылтайдың алдағы қызметіне қатысты қоғамдық сұранысты айқындайтын маңызды құралға айналмақ.
Ризван Гусейнов Қазақстанда жүзеге асып жатқан өзгерістердің өңірлік маңызына да тоқталды. Оның пікірінше, республиканың практикалық тәжірибесі, ең алдымен, ортақ тарихи-мәдени дәстүрлері бар әрі мемлекеттік институттарды одан әрі дамытуға мүдделі түркі кеңістігіндегі елдер үшін маңызды болуы мүмкін.
«Менің ойымша, бұл Қазақстанның жаңа тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі болады. Қазақстанның осы бағыттағы тәжірибесі тек көрші мемлекеттерге ғана емес, жалпы түркі кеңістігі үшін де пайдалы болуы мүмкін. Әзербайжан Қазақстандағы барлық оқиғаларды, соның ішінде саяси өмірдегі үдерістерді әрдайым үлкен назармен бақылап келеді және бауырлас қазақ халқы мен мемлекетінің тек Қазақстанның ғана емес, бүкіл өңірдің тұрақтылығы мен өркендеуіне бағытталған бастамаларын құптайды», – деп түйіндеді Ризван Гусейнов.
Әзербайжандық сарапшының бағалауы алдағы сайлаудың Қазақстаннан тыс жерлерде де маңызды институционалдық оқиға ретінде қарастырылып отырғанын көрсетеді. Бір палаталы Құрылтайға көшу, жаңа сайлау жүйесінің енгізілуі және ортақ тарихи дәстүрге сүйену сайлау науқанының өзіндік ерекшелігін айқындайды.
Сайлаудың басты нәтижесі – жаңартылған саяси жүйе жағдайында жұмыс істейтін өкілді органның қалыптасуы. Құрылтайдың заң шығару және өкілдік функцияларын қаншалықты тиімді атқаратыны партиялардың бағдарламаларының сапасына, қоғамның саяси үдеріске қатысу деңгейіне және сайланған депутаттардың жауапкершілігіне байланысты болады. Сондықтан 23 тамыздағы сайлау Қазақстанның саяси тарихындағы ғана емес, түркі өңіріндегі институционалдық ынтымақтастықтың дамуындағы да маңызды кезеңге айналуы мүмкін.