Отбасылық келіспеушілік пен зорлық-зомбылық кезінде қайда жүгінуге болады?
Соңғы жылдары елде тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заңнамалық жауапкершілік күшейіп қана қоймай, азаматтарға арналған нақты іс-қимыл алгоритмі қалыптасты. Nege.kz отбасылық зорлық-зомбылық жағдайында қайда жүгінуге болатыны жөнінде жаднама ұсынады.
Астана, NEGE. Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы «нөлдік төзім» қағидаты біртіндеп енгізіліп келеді. Бұл қоғамда мұндай әрекеттерге ешқандай жағдайда жол берілмей, олар заң тұрғысынан да, қоғамдық көзқарас тұрғысынан да қатаң айыпталуы тиіс деген ұстанымды білдіреді.
2024 жылы Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылық жасаған адамдарға қатысты санкциялар күшейтіліп, жауапкершілік деңгейі айтарлықтай артты.
Бұрын ұрып-соғу немесе денсаулыққа қасақана жеңіл зиян келтіру фактілері көбіне әкімшілік құқық бұзушылық ретінде қарастырылып келсе, енді заңнамаға енгізілген өзгерістерге сәйкес мұндай әрекеттер қылмыстық құқық бұзушылық санатына ауыстырылып, оларға қатысты қылмыстық жауапкершілік көзделді.
Атап айтқанда, енді мұндай құқық бұзушылықтар үшін 80-нен 200 айлық есептік көрсеткішке дейін айыппұл салу, 200 сағатқа дейін қоғамдық жұмыстарға тарту немесе 50 тәулікке дейін қамауға алу сияқты жазалар қолданылады, бұл өз кезегінде жауапкершілікті едәуір күшейтуді білдіреді.
Ал жәбірленушіні жүйелі түрде азаптау деректері бойынша жаза одан да қатаң болып, кінәлі тұлға 600 сағатқа дейін қоғамдық жұмыстарға тартылуы немесе 3 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін, өйткені мұндай әрекеттер адамның қадір-қасиетіне және психологиялық жағдайына тікелей қауіп төндіреді.
Сонымен қатар, денсаулыққа келтірілген зиянның ауырлығына қарай жаза да күшейе түседі: егер орташа ауырлықтағы зиян келтірілсе, 2 жылға дейін бас бостандығынан айыру қарастырылса, ал ауыр зиян келтірілген жағдайда жаза мерзімі 3 жылдан 8 жылға дейін ұлғаяды. Бұл мемлекет тарапынан адамның өмірі мен денсаулығын қорғау басым бағыттардың бірі екенін көрсетеді.
Осы тұрғыдан алғанда, отбасы ішіндегі тыныштық пен қауіпсіздік бүкіл қоғамның тұрақтылығының негізі болып саналады, себебі әрбір отбасының әл-ауқаты мен қауіпсіздігі қамтамасыз етілмейінше, елдегі әлеуметтік тұрақтылықты толық сақтау мүмкін емес.
Бұл мәселенің өзектілігі халықаралық деңгейде де жиі көтеріліп келеді. Осы үрдістерді ескере отырып, Қазақстан тұрмыстық зорлық-зомбылықтың салдарымен күресіп қана қоймай, оның әлеуметтік, психологиялық және экономикалық себептерін жоюға бағытталған ұзақ мерзімді әрі тұрақты саясат жүргізіп келеді.
Мамандар тұрмыстық зорлық-зомбылық жағдайында әрекет етудің нақты әрі заңмен бекітілген жолдарын ұсынады, ең алдымен қауіп төнген сәтте дереу полицияға 102 нөмірі арқылы немесе qamqor.gov.kz платформасы арқылы хабар беру қажет, өйткені азаматтар заң бойынша құқық қорғау органдарынан оқиға орнына жедел келуді және тиісті шараларды қабылдауды талап етуге құқылы, ал бұл өз қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізгі әрі алғашқы қадамы болып саналады.
Егер жәбірленушінің денсаулығына зиян келтірілсе, онда 103 нөміріне хабарласып, жедел жәрдем шақыру керек. Бұл жағдайда міндетті түрде құқықтық-медициналық сараптама жүргізілуі тиіс, себебі дәл осы медициналық қорытындылар құқық бұзушылық фактісін дәлелдеуде шешуші рөл атқарып, істің заң аясында қаралуына тікелей әсер етеді, сондықтан әрбір жарақат пен жағдайды уақытылы тіркеу аса маңызды.
Қиын жағдайға тап болған адамдар үшін тәулік бойы жұмыс істейтін №150 ұлттық сенім телефоны қолжетімді, сондай-ақ WhatsApp арқылы 77081060810 нөміріне немесе арнайы онлайн-платформалар арқылы жүгінуге болады, мұнда тек кеңес беріліп қана қоймай, қажетті мемлекеттік және қоғамдық ұйымдармен байланыс орнатуға жан-жақты көмек көрсетіледі, әрі мұндай қызметтерге жүгінуден қорқудың қажеті жоқ, өйткені өтініш білдірушінің жеке деректері толық құпия сақталады.
Еліміздің барлық өңірінде дағдарыс орталықтары жүйелі түрде жұмыс істейді. Өміріне немесе денсаулығына қауіп төнген азаматтар бұл орталықтарға уақытша орналастырылып, жан-жақты қолдауға ие бола алады. Мұндай мекемелер тек уақытша баспана берумен шектелмей, қауіпсіз орта қалыптастырып, зардап шеккен адамның жағдайын тұрақтандыруға бағытталған кешенді қызмет ұсынады.
Орталықтарда білікті мамандар – психологтар, әлеуметтік қызметкерлер және заңгерлер жұмыс істейді. Олар көмек сұрап келген әрбір адаммен жеке жұмыс жүргізіп, психологиялық күйзелістен шығуға көмектеседі, құқықтық кеңес береді және қажетті құжаттарды рәсімдеуге қолдау көрсетеді.
Сонымен қатар, әр өңірде Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі комиссиялар тұрақты негізде жұмыс істейді, әрі бұл құрылымдар тек кеңес берумен шектелмей, күрделі жағдайларды тиісті мемлекеттік органдармен бірлесіп шешуге қатысады, сол арқылы нақты көмек көрсетуге мүмкіндік береді.
Аталған комиссиялар отбасы ішіндегі жанжалдардың алдын алу, құқықтық түсіндіру жұмыстарын жүргізу және әлеуметтік тұрғыдан осал топтарға қолдау көрсету бағытында үйлестіруші қызмет атқарады, нәтижесінде көмек көрсету тетіктері біртіндеп жетілдіріліп, азаматтар үшін анағұрлым қолжетімді әрі тиімді бола түсуде.
Сарапшылардың пікірінше, Қазақстанда қабылданып жатқан мұндай шаралар тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы күресте кешенді және жүйелі тәсілдің қалыптасып келе жатқанын көрсетеді, өйткені бұл бағытта тек жекелеген шаралар емес, бір-бірімен байланысты саясат жүргізілуде.
2026 жылы дағдарыс орталықтарының желісін кеңейту, сондай-ақ агрессорларға арналған арнайы оңалту және мінез-құлықты түзету бағдарламаларын енгізу жоспарланып отыр, бұл өз кезегінде тек салдармен күресуді емес, зорлық-зомбылықтың негізгі себептерін жоюды және оның алдын алуды көздейтін ұзақ мерзімді мемлекеттік саясаттың маңызды бөлігі болып саналады.