Қазақстан мен Корея: өндіріс, технология және инвестицияға негізделген жаңа серіктестік

Астана, NEGE. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Корея Республикасына мемлекеттік сапары аясында корей компанияларымен бірқатар маңызды келісімдер жасалып, Қазақстанда жаңа өндірістер мен технологиялық жобаларды іске асыруға басымдық берілді. Бұл бастамалар екіжақты экономикалық байланыстарды жаңа деңгейге көтеріп, Қазақстанның корей бизнесі үшін өңірлік өндірістік және инвестициялық хаб ретіндегі әлеуетін арттыра түседі.

Саясаттанушы Руслан Изимовтің пікірінше, алдағы кезеңде критикалық минералдар, автомобиль жасау және технологиялық сектор қазақ-корей ынтымақтастығының негізгі драйверлеріне айналуы мүмкін. Сарапшы Қазақстанның ресурстық әлеуеті мен Кореяның технологиялық мүмкіндіктерін ұштастыру Орталық Азиядағы инвестициялық, өндірістік және логистикалық байланыстарды дамытуға жаңа мүмкіндік беретінін атап өтті.

— Қазақстан шикізат экспортынан терең өңдеуге, өндірісті оқшаулауға және қосылған құны жоғары өнім шығаруға көшуге ұмтылып отыр. Осы тұрғыдан Корея технологиялары мен Қазақстанның ресурстық базасы қай салаларда бәсекеге қабілетті бірлескен жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді?

— Бүгінгі ахуал мен Қазақстан және Оңтүстік Кореяның бастапқы мүмкіндіктерін ескерсек, критикалық минералдар саласын ынтымақтастықтың негізгі бағыттарының бірі ретінде қарастыруға болады. Қазіргі кезеңде Оңтүстік Корея аккумуляторлар мен электроника өндірісіне қажетті шикізат жеткізу тізбектерін жүйелі түрде әртараптандырып келеді. Ал Қазақстан, өз кезегінде, тиісті ресурстық базаға ие және бұл ресурстарды терең өңдеуге мүдделі. Мемлекет басшысы бұл бағытты нақты атап өтіп, кореялық компанияларды Қазақстанда локализацияланған компоненттерді, озық материалдарды, электр жабдықтары мен электрониканы қамтитын, Еуразияның кең ауқымды нарығына бағытталған толық интеграцияланған индустриялық экожүйе құруға шақырды.

Меніңше, екінші маңызды бағыт – бейбіт атом энергетикасы, нақтырақ айтқанда, уран өндірісін дамыту және бірнеше атом электр станциясын салу. Уран өндіру көлемі бойынша әлемде жетекші орын алатын Қазақстан Корея Республикасына жаһандық энергетика секторында маңызы артып келе жатқан шағын модульдік реакторлар бағытында ынтымақтастық орнатуды ұсынды.

Сонымен қатар, басым бағыттардың қатарында автомобиль жасау мен қалалық инфрақұрылымды да атап өтуге болады. Бұл ретте автокомпоненттер өндірісін одан әрі оқшаулау жөнінде келісімдер жасалып, дрондар мен денсаулық сақтау салаларындағы бірқатар жобалар іске асырылып жатыр. Ал негізгі жобалардың бірі Қазақстанда автокомпоненттер өндірісін одан әрі жергіліктендіру болмақ.

Көпжақты ынтымақтастық үшін аса маңызды бағыттардың бірі – технологиялық сала. Қазақстан шетелдік инвесторларды, соның ішінде Оңтүстік Корея компанияларын соңғы жылдардағы ең ірі жобалардың бірі – «Алатау Сити» жобасына тартуға ұмтылып отыр. Бұл жоба аясында озық технологияларды енгізу және жасанды интеллект экожүйесін дамыту маңызды. Осы бағытта KIND, AST Holdings және Hanwha Group компанияларымен қол қойылған меморандумдар нақты нәтижелердің бар екенін көрсетеді.

— Президент Қасым-Жомарт Тоқаев технология трансфертімен, кадр даярлаумен және ел ішінде өндіріс орындарын құрумен қатар жүретін инвестицияларды тартуға баса мән беріп келеді. Мұндай модель корей бизнесінің мүдделеріне қаншалықты сәйкес келеді және Қазақстанға Корея Республикасынан инвестициялардың жаңа легін тарту үшін қандай қадамдар қажет?

— Бұл модель Корея билігі мен ірі корпорацияларының ұстанымымен толық сәйкес келеді. Олар бұрыннан бері портфельдік инвестициялардан шетелде өндірістік алаңдар құруға бағытталған ұзақмерзімді жобаларға көшкен. Мысалы, Түрікменстанда Daewoo E&C бұрынғыдай жабдық жеткізумен шектелмей, фосфор тыңайтқыштарын өндіретін кешеннің құрылысын жүргізіп жатыр.

Бұған қоса, Оңтүстік Кореяның ресурстар импортына айтарлықтай тәуелділігі де маңызды фактор. ЭЫДҰ деректеріне сәйкес, 2024 жылы Кореяның материалдар, компоненттер және жабдықтар өндірісіне қажетті импорттық тауар позицияларының шамамен 21 пайызы бойынша Қытайдан жеткізілетін импорттың үлесі 50 пайыздан асты. Осы тұрғыдан алғанда, Орталық Азия елдері Сеул үшін жеткізу тізбектерін әртараптандыруға және бұл тәуелділікті азайтуға мүмкіндік беретін бағыттардың бірі бола алады.

Меніңше, инвестициялардың келесі легін тарту үшін Қазақстанға жекелеген келісімдермен шектелмей, институционалдық негіз қалыптастыру қажет. Бұл бағытта қазірдің өзінде нақты ұсыныстар бар. Мысалы, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан мен Корея арасындағы 2027–2030 жылдарға арналған сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастықтың Кешенді бағдарламасын әзірлеуді ұсынды.

— Критикалық минералдар, энергетика, жасанды интеллект, цифрландыру, автомобиль жасау және озық материалдар өндірісі ынтымақтастықтың жаңа бағыттарына айналып келеді. Сіздің ойыңызша, алдағы бес-он жылда осы салалардың қайсысы қазақ-корей қатынастарының негізгі қозғаушы күшіне айнала алады?

— Жасанды интеллект, автомобиль жасау және озық материалдар өндірісінің әлеуеті жоғары болғанымен, меніңше, дәл критикалық минералдар саласының негізгі бағытқа айналу мүмкіндігі басым. Бұл – ынтымақтастыққа деген қызығушылыққа нарықтық конъюнктура емес, Корея экономикасының құрылымдық ерекшеліктері әсер ететін бірден-бір сектор. Сондықтан Қазақстанмен серіктестік Сеул үшін стратегиялық қажеттілікке айналып отыр. Осыған ұқсас тәсілді Корея Тәжікстанмен ынтымақтастықта да қатар қалыптастырып келеді. 2026 жылғы тамызда критикалық минералдарға арналған алғашқы форум өтіп, онда бұл ресурстарды терең өңдеу мәселесіне басымдық берілді. Бұл Орталық Азия өңірінің Сеулдің ұзақмерзімді әртараптандыру стратегиясының маңызды бөлігіне айналып келе жатқанын көрсетеді.

— Корея Республикасы мен Орталық Азия елдері арасындағы диалог жүйелі сипат алып келе жатқан жағдайда, бұл құрылымда Қазақстан қандай рөл атқара алады? Қазақстан Корея инвестициялары мен технологияларын тартатын, сондай-ақ Корея Республикасының компанияларының Еуразия нарықтарына шығуына мүмкіндік беретін негізгі алаңдардың біріне айнала ала ма?

— Бұл жағдайда Оңтүстік Корея мен Орталық Азияның бес мемлекетін біріктіретін «5 1» форматы біртіндеп институционалдық әрі жүйелі сипат алып келеді. Сеулде «Оңтүстік Корея – Орталық Азия» алғашқы саммиті мемлекет басшылары деңгейінде өтеді. Сонымен қатар дәл осы кезеңде Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Корея Республикасына мемлекеттік сапары өтуде. Мұның өзі Қазақстан мен Корея арасындағы өзара іс-қимылдың ерекше маңызға ие екенін көрсетеді.

Бұл ынтымақтастықтың экономикалық негізі де қалыптасқан. Өткен жылы екі ел арасындағы тауар айналымы 3 миллиард доллардан асып, осы кезеңдегі корей инвестицияларының жиынтық көлемі 12 миллиард доллардан жоғары болды. Мұндай көрсеткіштер Қазақстанға өңірге корей капиталын тартуда елеулі рөл атқаруға мүмкіндік береді.

Меніңше, негізгі нәтиже көшбасшы мәртебесінде емес, өзара байланыстылықты күшейтуде. Мәселен, KIND, Lotte Group және Hanwha Group компанияларымен келісімдер жасалған «Alatau City» сияқты жобалар арқылы Қазақстан корей технологиялары мен стандарттарына қол жеткізе алады. Кейін бұл тәжірибені өңірді тұтастай байланыстыратын көлік, энергетика және индустриялық инфрақұрылым жобаларында қолдануға мүмкіндік бар. Мұндай ынтымақтастық жекелеген елдің позициясын ғана нығайтпай, Орталық Азияның инвестиция, логистика және өндірістік тізбектер үшін біртұтас кеңістік ретіндегі байланысын күшейтеді.