Баланстан тыс. Банктер НЕГЕ кепілдіктер бизнесіне қызығып отыр?
Биылғы бірінші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша тендерге қажет, банктер беретін кепілдіктердің сомасы 2 триллион теңгеден асуы тиіс. 2025 жылы бұл көлем 1,7 триллион теңгені құрады. Оның жартысынан астамы Halyk тобына тиесілі. Алайда басқа банктер де осы нарықтан өз орнын алып, пайда табуға ұмтылуда.
Оның басты себебі – мұндай кепілдіктердің тәуекелі баланстан тыс. Яғни, қанша кепілдік берілсе де, ол ақша түрінде берілмегендіктен, қаржылық есептілікте нақты тәуекелге жатқызылмайды. Кепілдіктер көп болса да, ол банктің балансын нашарлатпайды. Демек, банктердің мемлекет қойып отырған пруденциалды нормаларды орындауына еш кедергісі жоқ.
Тақырыпқа орай: Енді қиын болады. Банктердің алтын дәуірі НЕГЕ аяқталды?
Дәстүрлі түрде банктер бизнеске банктік кепілдік (bank guarantee) береді. Бір сөзбен айтқанда, бұл – банктің үшінші тарапқа берген міндеттемесі. Тек, егер компания тендер бойынша өз міндеттемесін орындамаған жағдайда ғана банк оның орнына ақша төлейді. Мысалы, құрылыс тендері, мемлекеттік сатып алу, ірі инфрақұрылым келісімдері мен экспорттық келісімдердің барлығында тапсырыс беруші орындаушыдан банк кепілдігін талап етеді. Банктің мұндағы пайдасы – кепілдік сомасынан комиссия алу.
Halyk банкі кепілдіктер нарығының негізгі ойыншысы болып келген еді. Алайда 2025 жылы Forte, RBK мен Freedom сынды банктер кепілдік беруді күрт арттырып, нарықтағы позицияларын жақсарта бастады. Оның ішінде Freedom тобы берген кепілдіктер сомасының аномалды өсуі байқалады. Банк бір жылда көрсеткішін бірден 182 пайызға арттырған.
2025 жылдың қорытындысы бойынша кепілдік портфелінің көлемі: Halyk – 988 млрд теңге, Центркредит банкі – 212 млрд теңге, Forte – 204 млрд теңге, Bereke – 76 млрд теңгені құрап отыр. Бұл – ТОП-5 тізімі. Былтыр кепілдіктер сомасын айтарлықтай өсірген Freedom портфелі қазіргі таңда 21 миллиард теңгеден асты.
Жеке тұлғаларға берілетін кепілсіз несие нарығы тарылып, мемлекет тарапынан біршама шектеулер мен банк табысына корпоративті табыс салығы ставкасының 25%-ға дейін артуына орай, банктердің проценттік бизнестен комиссиялық бизнеске ауысып жатқаны бірден байқалады.
Биыл банк секторы таза табыс бойынша былтырғы рекордын жаңартпайды деп болжаймыз. Иә, табыс артуы мүмкін, бірақ таза пайда көрсеткіші бойынша баяғыдай ас та төк «алтын дәуір» артта қалды.
Енді банктер әр мүмкін жерден тиындап болсын комиссия жинап, сол арқылы пайда көруге ұмтылатын болады. Бірақ кепілдіктер бизнесі тым қатты белең алып кетсе, оған ҚНРДА назар аудара бастауы мүмкін.
Егер пруденциалды нормативтердің жіті назары баланстан тыс тәуекелдерге ойысса, онда болашақта банктерге оңды-солды кепілдіктер тарату қиындай түспек.
