Азаматтардың 94 пайызы ұлтаралық қатынастарды тұрақты деп бағалайды
Қазақстан үшін ұлтаралық келісім – жай ғана қоғамдық идеал емес, елдің тұрақтылығын қамтамасыз ететін нақты фактор.
Бүгінде елімізде 130-дан астам этнос өкілі өмір сүреді, ал Қазақстан халқы Ассамблеясының аясында 820-дан астам этномәдени бірлестік жұмыс істейді. Осындай құрылымда бірлік мәселесі тек гуманитарлық салаға ғана қатысты емес, ол мемлекеттік басқарудың сапасына, инвестициялық тұрақтылыққа және реформаларды қоғамды бөлмей жүргізу мүмкіндігіне тікелей әсер етеді.
Евгений Рахимжановтың сөзінше, Қазақстандық модельдің басты ерекшелігі – келісім айырмашылықтарды жою арқылы емес, оларды ортақ азаматтық кеңістікке енгізу арқылы қалыптасады. Қазақстан халқы Ассамблеясы осы мақсатта құрылып, мемлекет пен этномәдени ортаның арасындағы байланысты нығайтатын тетікке айналды. Бүгінде ол тұрақты диалог алаңы ретінде жұмыс істейді. Бұл маңызды, өйткені көпэтносты қоғамда тұрақтылық тек заңмен емес, түрлі көзқарастар ашық талқыланып, өзара түсіністікке келетін орта арқылы қамтамасыз етіледі.
Бұл модельдің тиімділігі социологиялық деректермен де расталады. Қазақстан халқы Ассамблеясын дамыту тұжырымдамасына сәйкес, азаматтардың 94 пайызы ұлтаралық қатынастарды тұрақты деп бағалайды, 93,7 пайызы басқа этнос өкілдеріне оң көзқараста, ал 85,9 пайызы осы бағыттағы мемлекеттік саясатты қолдайды. Бұл көрсеткіштер жай есеп емес, қоғамда өзара сенім бар екенін көрсететін маңызды белгі. Көпұлтты ел үшін басты өлшем – тек қақтығыстың болмауы емес, адамдар арасындағы күнделікті сенімнің болуы.
Іс жүзінде ұлтаралық келісім Қазақстанда сенімге негізделген жүйе ретінде қалыптасқан. Әртүрлі этнос өкілдерінің өз мәдениетін сақтауға, қоғамдық өмірге қатысуға және мемлекеттік деңгейде ұсынылуға мүмкіндігі бар. Бұл этникалық айырмашылықтардың қоғамды бөлу құралына айналу қаупін азайтады. Сондықтан бірлік мәселесі елдің ішкі тұрақтылығының негізгі тіректерінің бірі ретінде қарастырылады. Әлемде ұлттық мәселелер ушығып, мультикультурализм дағдарысқа ұшырап жатқан кезеңде мұндай модельдің маңызы арта түседі.
Соңғы жылдары ұлтаралық келісім саяси реформалармен де тығыз байланыстырылып келеді. Ұлттық құрылтайдың V отырысында Президент бұл бағыттағы конституциялық қағидаттарды сақтап қана қоймай, оларды күшейту қажеттігін айтты. Сонымен қатар жаңа кеңесші орган – Қазақстанның Халық кеңесін құру ұсынылды. Онда этномәдени бірлестіктер, ірі қоғамдық ұйымдар мен өңірлер өкілдері қамтылуы тиіс. Бұл бірлік мәселесінің жаңа институционалдық деңгейге көтеріліп жатқанын көрсетеді.
Осы тұста маңызды бір жайт бар. Қазақстандағы келісім моделі енді өткеннің тәжірибесі ретінде ғана емес, жаңа реформалар кезеңінің бір бөлігі ретінде қарастырылып отыр. Яғни ұлтаралық бірлік мемлекеттік саясаттың жай ғана фоны емес, оның негізгі тіректерінің біріне айналып келеді. Қоғамда өзара байланыс пен сенім болса, реформалар да ортақ мақсат ретінде қабылданады. Ал ондай сенім болмаса, кез келген бастама күмән мен бөлінуге әкелуі мүмкін.
Ұлтаралық келісім елдің халықаралық беделіне де әсер етеді. Қазақстан өзін көпэтносты қоғамда тұрақтылық сақтай алған мемлекет ретінде танытып келеді. Сыртқы серіктестер үшін бұл –сенімділік пен болжамдылықтың белгісі. Сондықтан бірлік мәселесінің тек ішкі емес, сыртқы маңызы да бар. Қоғамы тұрақты ел инвестиция үшін де, ірі жобалар үшін де тартымды болады.
Жалпы алғанда, ұлтаралық келісім Қазақстанда маңызды қоғамдық капиталға айналды. Ол реформаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді, әлеуметтік тәуекелдерді азайтады және елдің тұрақтылығын күшейтеді. Сондықтан бұл бағыттағы саясат тек мерекелік іс-шаралармен шектелмей, стратегиялық деңгейде жалғасуы қажет. Қоғамда ортақ азаматтық сезім неғұрлым берік болса, елдің дамуы мен жаңғыруына соғұрлым кең жол ашылады.