Ауыл медицинасы жаңарып жатыр: 655 нысан салынып, дәрігерлерге қолдау күшейді
Қазақстанда ауыл тұрғындарына медициналық көмекті тұрғылықты жерінде көрсетуге бағытталған ауқымды жоба жүзеге асырылып жатыр. «Ауылда денсаулық сақтауды жаңғырту» ұлттық жобасы аясында ауылдық елді мекендерде жоспарланған 655 алғашқы медициналық-санитарлық көмек нысанының құрылысы аяқталды. Ендігі міндет – оларды қажетті құрал-жабдықпен және мамандармен қамтамасыз етіп, толық іске қосу.
Астана, NEGE. Жоба аясында 260 медициналық пункт, 235 фельдшерлік-акушерлік пункт және 160 дәрігерлік амбулатория салынды. Нысандардың бір бөлігі бұрын медициналық мекемесі болмаған ауылдарда ашылса, қалғаны ескірген немесе медициналық қызмет көрсетуге бейімделген ғимараттардың орнына салынған.
Үкіметтің мәліметінше, 200-ден астам ауылдық елді мекен алғаш рет жеке медициналық нысанға ие болды. Нәтижесінде бір миллионнан астам ауыл тұрғыны аудан немесе облыс орталығына бармай-ақ, өз елді мекенінде алғашқы медициналық көмек алу мүмкіндігіне ие болды.
2026 жылғы 8 мамырдағы жағдай бойынша салынған 655 нысанның 639-ы аудандық ауруханалардың балансына берілген. 587 мекеме медициналық қызмет көрсетуге лицензия алған. Үкіметтің хабарлауынша, қалған нысандарды ресімдеу және толық іске қосу жұмыстары жалғасып жатыр.
Аудандық ауруханаларда қандай қызметтер көрсетіледі?
Ұлттық жобаның келесі бағыты – 32 аудандық аурухананы көпбейінді орталық аудандық аурухана деңгейіне дейін жаңғырту. Қазір 12 ауруханадағы жұмыстар аяқталған, қалған нысандарда құрылыс пен қайта жабдықтау жалғасып жатыр.
Медицина қызметкерлерін марапаттау рәсімінде сөйлеген сөзінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 32 аудандық аурухананы жаңғырту жұмыстары 2026 жылы аяқталатынын айтты.
Жаңартылған ауруханалардың базасында инсульт пен жүрек ауруларын емдеу орталықтарын, хирургия, травматология, медициналық оңалту, жансақтау және қарқынды терапия бөлімдерін ашу көзделген. Бұл ауыл тұрғындарына күрделі диагностикалық зерттеулер мен мамандандырылған көмектің бір бөлігін облыс орталығына бармай-ақ алуға мүмкіндік береді.
Аудандық ауруханаларды жаңғырту ғимаратты жөндеумен ғана шектелмейді. Оларды компьютерлік томографтармен, ангиографтармен, ультрадыбыстық зерттеу аппараттарымен және басқа да медициналық техникамен жабдықтау жоспарланған.
Денсаулық сақтау министрлігінің дерегінше, 32 аудандық аурухананы медициналық техникамен қамтамасыз етуге 2023–2026 жылдары республикалық бюджеттен 46,1 миллиард теңге бөлінді. Оның 15,8 миллиард теңгесі 2026 жылға қарастырылған.
Жобаның негізгі міндеттерінің бірі – инфаркт, инсульт, жарақат және басқа да шұғыл жағдайларда «алтын сағат» қағидатын сақтау. Яғни науқасқа алғашқы сағат ішінде қажетті медициналық көмек көрсетілуге тиіс. Аудандық ауруханалардың мүмкіндігі кеңейсе, пациентті шалғай ауылдан облыс орталығына жеткізуге кететін уақыт қысқарады.
Ауылға мамандар қалай тартылады?
Жаңа медициналық нысандардың толық жұмыс істеуі үшін оларды дәрігерлермен, фельдшерлермен және мейіргерлермен қамтамасыз ету қажет. Денсаулық сақтау министрлігінің 2026 жылғы дерегіне сәйкес, елдің денсаулық сақтау жүйесінде 276 мыңнан астам медицина қызметкері еңбек етеді. Оның 86,5 мыңға жуығы – дәрігер, 189,5 мыңы – орта буын медицина қызметкері.
Ресурстарды басқарудың жаңартылған жүйесі медицина ұйымдарындағы кадр қажеттілігін нақтылауға мүмкіндік берді. 2026 жылғы 1 қаңтарда дәрігерлер бойынша 23 161, ал орта буын медицина қызметкерлері бойынша 22 649 бос штаттық бірлік тіркелген. Бұл мәлімет бүкіл елдің денсаулық сақтау жүйесіне қатысты.
Министрлік кадр қажеттілігі туралы деректерді нақтылап, мамандарды өңірлерге бөлу, жұмысқа орналастыру және қызмет орнында тұрақтандыру жұмысын күшейтіп жатыр. 2026 жылы өңірлік комиссиялар медициналық жоғары оқу орындарының 8495 түлегін жұмысқа орналастыру мәселесін қарайды.
2025 жылы әлеуметтік қолдаудың әртүрлі түрлерімен 1760 дәрігер қамтылған. Бұл 2024 жылғы көрсеткіштен екі еседен астам көп. Қолдау алған мамандардың мыңнан астамы ауылдық жерлерде жұмыс істейді.
Былтыр шалғай ауылдарға барған 530 медицина маманына жалпы сомасы 4,5 миллиард теңге көлемінде бір реттік төлем берілді. Кейбір өңірлерде аса тапшы мамандық иелеріне ұсынылатын әлеуметтік көмек мөлшері 8,5 миллион теңгеге дейін жетеді.
Телемедицина мүмкіндігі кеңейеді
Ауылдық медицина ұйымдарында телемедицина қызметтерін дамыту да жоспарланып отыр. Оның көмегімен ауылдағы дәрігер күрделі жағдай бойынша аудандық, облыстық немесе республикалық деңгейдегі маманнан қашықтан кеңес ала алады.
Үкімет 2026 жылдың соңына дейін Бірыңғай денсаулық сақтау порталы мен Бірыңғай мемлекеттік медициналық ақпараттық жүйені іске қосуды жоспарлап отыр. Жаңа жүйеде пациенттің ауру тарихы, талдау нәтижелері, дәрігер тағайындаулары және бұрын көрсетілген медициналық қызметтер бір жерге жинақталады.
Үкіметтің түсіндіруінше, бұл дәрігерге бірнеше ақпараттық жүйеге бөлек кірмей, пациент туралы мәліметті «бір терезе» қағидаты бойынша көруге мүмкіндік береді. Сонымен бірге ауылдық медициналық мекемелерге арналған телемедицина сервистері кеңейтіледі.
Осылайша, ауылдағы денсаулық сақтау жүйесін жаңғырту бірнеше бағытта жүріп жатыр. Жаңа медициналық пункттер мен амбулаториялар салынып, аудандық ауруханалар заманауи техникамен жабдықталуда. Дәрігерлерге көтерме төлем мен тұрғын үйге қатысты қолдау ұсынылып, телемедицина мүмкіндігі кеңейтілуде. Бұл шаралардың барлығы ауыл тұрғындарына қажетті медициналық көмекті тұрғылықты жеріне жақын жерде көрсетуге бағытталған.